autist-sociale interactie

Hoe herken ik een autist: aandacht voor interactie, communicatie en afwijkend gedrag.

Hoe herken ik een autist? Aandacht voor INTERACTIE, COMMUNICATIE en AFWIJKEND GEDRAG.

autist-sociale interactieAfgelopen maandag kwam onze vriendin met haar dochter voor een week logeren. Ze was met het vliegtuig gekomen van Rotterdam – Bergerac, een korte vlucht van 1,5 uur. We stonden hen op te wachten en meteen wist ik het weer: “Hoe herken ik een autist?”
Ten eerste: problemen in de sociale interactie (contactstoornis);
Ten tweede: problemen in de communicatie;
Ten derde: ander afwijkend gedrag en beperkte interesses en belangstelling.

De week met haar werd bijzonder, nu ik terug kan kijken op haar gedrag en onze eerste ontmoetingen 15 jaar geleden. Ja, zolang komt ze al elk jaar bij ons logeren. Er is vriendschap ontstaan vanuit vertrouwen. En juist die vertrouwensband zorgt ervoor dat een aantal kenmerken zich hier niet manifesteren die elders wel te zien zijn. Laat ik haar gemakshalve Mieke noemen.

Sociale interactie

autist-sociale interactieJe kent Mieke of je kent haar niet! Ze mag jou of ze mag je niet! Er is weinig wat er tussen ligt. Ze houdt zich in eerste instantie op afstand en er is nauwelijks contact mogelijk. Daar ze een goede opvoeding heeft gehad in een bijzonder milieu, is ze vaardiger dan andere autisten.

Maar toch! Vijftien jaar geleden kon je haar passeren in de tuin zonder dat ze iets zei: “Jij gaat lekker zwemmen zo te zien..?”
Geen reactie. Ik besloot zelf ook te gaan zwemmen en tijdens het spartelen in het water kregen we contact. Ze moest lachen maar keek meteen bij me weg. Ze zocht de goedkeuring – leek het wel – van moeder die aan de kant een boekje zat te lezen. Die reageerde heel gewoon: “Ik zie dat je het leuk vindt Mieke, je wilt nog even in het water blijven?”
Dat was voldoende om zich over te geven aan het moment. Ik nam heel veel tijd voor haar. Probeerde echt contact te maken en vroeg haar meteen of ze het leuk vond om mij te helpen in de keuken.

Daar had ik pas echt contact. Ze houdt namelijk van lekker eten. Ik legde haar uit wat ik ging doen en vroeg haar om mij te helpen bij het wassen van de sla, schrappen van de worteltjes. Heel geconcentreerd was ze bezig. Ze sprak nauwelijks met me.

Autist heeft moeite met begrijpen

Ze kwam me geregeld helpen in de keuken. Toen ik haar vroeg om de volgende dag een pan groentensoep te maken, ging ik de mist in. Ik was vergeten om heel gestructureerd aan te geven wat ik verwachtte en hoe laat de soep klaar moest zijn.
autist-sociale interactieMieke nam haar tijd en kroelde wat met de poezen en een half uur voor de lunch, begon ze de groenten klein te snijden. Het was inmiddels pause en niks was klaar. Ik sprong wat geirriteerd in en besefte dat ik een fout gemaakt had, niet Mieke.

Een autist heeft moeite om te begrijpen wat een ander van je verwacht. Toen heb ik haar uitgelegd hoe laat ze kon beginnen aan de voorbereiding. En wat er dan allemaal gedaan moest worden voordat de pan op het vuur kon. Ze was enthousiast en de volgende dag aten we op tijd de verse soep van Mieke. De groep die destijds in huis was, gaf haar alle complimenten. Ik zag haar verlegenheid en de eeuwige glimlach. Of ze de complimenten kon binnen laten, weet ik niet. Het was ontroerend.

Een autist kan andere mensen niet goed aanvoelen

Het is dan ook belangrijk om tijd in te ruimen om te werken aan echt contact. Ik mag zeggen dat we in die 15 jaar wel echt contact hebben gekregen. We houden van elkaar en er is respect van mijn kant voor hetgeen ze allemaal doet.

Toch zie ik ook dat ze heel goed mensen kan observeren en dan feilloos haar conclusies trekt, maar zal dat nooit jou vertellen. Wel wanneer je er naar vraagt. Er waren regelmatig momenten dat ik voorstelde om met iemand te gaan wandelen of iets anders te ondernemen. “Ik blijf liever bij jou…” was dan de reactie van Mieke omdat ze weet dat ik aandacht voor haar heb.

autist-sociale interactieZe praat veel tegen me, echter niet met me. Er is weinig oogcontact en ze kijkt langs je heen. Daar moest ik in het begin enorm aan wennen. Ik vroeg soms heel bewust: “Heb je het tegen mij?” maar zo’n vraag bracht haar dan wel in verlegenheid. Het is te direct.

Toch zie ik de laatste jaren dat ons contact meer intens is en ze is zelfs in staat om plezier met mij te delen. Het liefst speelt ze spelletjes met me waarbij haar prestaties uitblinken. Dan moet ik het vaak afleggen tegen haar omdat ze sneller is in dit soort activiteiten. Aan de andere kant bemoedigt ze me soms ook op een lieve manier   “Zie je wel, jij kunt ook winnen!”

Problemen in de communicatie

Vaak is er sprake van een vertraagde taalontwikkeling. Autisten spreken later dan andere kinderen over het algemeen. Nu groeide Mieke op in een intellectueel gezin waar moeder enorm veel energie in haar stak. Vader was volledig afwezig. Druk met de eigen carriere en had weinig aandacht voor zijn kinderen. En al helemaal niet voor zijn dochter die een achterstand had.
Mieke is naar een gewone basisschool gegaan en juist dankzij de inzet van moeder is er nu geen sprake van een vertraagde taalontwikkeling.

Taalbegrip

Wel zie je dat haar taalbegrip tekort schiet. Je kunt moeilijk grapjes met Mieke maken omdat ze alles letterlijk opneemt. Sarcastische opmerkingen – waarom zou je die ook in hemelsnaam maken – gaan aan haar voorbij. Maar ook woordgrapjes en dubbelzinnigheden zijn niet aan haar besteed.

Echolalieautist-sociale interactie

Daarnaast zie ik wel eigenaardigheden in het taalgebruik: soms te luid praten, maar vooral eentonig praten. En waar ik het meest aan moest wennen, zijn de herhalingen. Ze herhaalt tientallen keren wat je gezegd hebt. In de literatuur wordt dit echolalie genoemd. “We gaan zo meteen de honden eten geven Mieke”.
“Ja, we gaan zo meteen de honden eten geven….”
Nog geen tien tellen later herhaalt ze weer: “Zo meteen gaan we de honden eten geven…”

Ik heb echter nooit gehoord dat ze zelf woorden maakt, wat ook veel voorkomt bij autisten. Neologismen genaamd. Er komt een greins op mijn gezicht omdat ik een moeder had die dit heel goed kon. “Och mijn driekepoetje” zei ze tegen haar kleinkind. Dit betekende zoiets als “och, schatje van me…” (je moet het maar weten) Mijn moeder was geen autist maar wel een creatieveling in woorden zelf maken.

Moeite om een gesprek gaande te houden

Bij Mieke merk je verder dat ze het heel moeilijk vindt om een gesprek gaande te houden. Ze vindt eindelijk vertrouwen in me en ze is dolgraag bij me, maar wanneer ik met een gesprek begin, overvalt het mechanisme van echolalia haar en komen we niet verder. Of ik moet attent genoeg zijn en regelmatig zeggen: “Dat weet ik Mieke, dat heb je al verteld, en hoe is het….?”

Hoe herken je de autist: ander afwijkend gedrag

autist-sociale interactieMieke houdt vast aan eigen gewoonten en routine. Het viel me op toen ik haar wilde leren te dweilen met een geavanceerde dweilinstallatie. Ze keek, knikte en ging op haar manier aan de slag. De oude dweil werd opgezocht en alles werd kletsnat gedweild. Zo had ze het geleerd op school en zo deed ze het voortaan! Hier ligt echter de grote uitdaging voor de opvoeder. Elk gedrag is te doorbreken mits je de autist goed aanmoedigt. En dat heb ik heel vaak gezien bij Mieke.
Wanneer ze nu juist afwijkt van aangeleerd gedrag kan dat zorgen voor gedragsproblemen zoals paniekaanvallen of een woede uitbarsting. Eerlijk gezegd heb ik alleen een paniekaanval eens met Mieke meegemaakt. Dat was bij het afscheid nemen. Ze bleef de honden kroelen en huilde aan een stuk door. Uiteindelijk wist moeder dit proces te doorbreken.

Overgevoeligheid

Overgevoeligheid is een duidelijk kenmerk. Niet bij iedere autist werkt dit op eenzelfde manier uit. Sommigen zijn overgevoelig of juist helemaal niet gevoelig voor pijn, warmte, kou en geluiden. Ik vind het steeds weer verfrissend wanneer Mieke ‘s morgens vertelt dat ze een koude douche genomen heeft. Brrr, alleen de gedachte al. Zij geniet daarvan. In de Ardeche destijds zwommen we elke morgen samen, weer of geen weer. Ze houdt zo van water en genoot zo van dit exclusieve moment met mij samen. Als grap nam ik een emmer heet water mee en gooide die in het zwembad en sprong dan onmiddellijk zelf ook in het zwembad. Ze vond dit een prachtige actie met als gevolg dat ze de volgende dag al klaar stond met een emmer heet water.

Afwijkende motoriek

Mieke haar motoriek is houterig. Wanneer je haar ziet lopen, lijkt het alsof ze op eieren loopt. Ze veert op en haar voeten vallen met een plof op de aarde terug. Van haar moeder weet ik dat de spierafwijkingen in haar voeten pijnlijk voor haar zijn. Wekelijkse fysiotherapie blijft belangrijk. In haar lichaam zijn meer spieren regelmatig verkrampt.

Gerichte belangstelling is typisch voor een autist

Wanneer het Mieke interessant vindt, heb je haar aandacht. Die aandachtsgebieden zijn deels voorspelbaar: lekker eten, spelletjes spelen, uitstapjes maken en aandacht voor haar hebben.

Ze heeft echter weinig tot geen belangstelling voor onderwerpen die niet binnen haar belangstellingsveld passen. Dan maakt ze geen contact en is ze erg in zichzelf gekeerd.

In de afgelopen vijftien jaar heb ik echter haar belangstellingsvelden leren kennen en maak daar ook gebruik van. Ze kookt graag met mij en is erg op haar gemak in de keuken met mij. Ook daagt ze mij  meer en meer uit om een spelletje met mij te spelen, vooral wanneer het nieuw is en zij de absolute kenner is. Natuurlijk wint ze dan en zie ik haar glimlach op haar gezicht.

Mieke ontroert me keer op keer. De irritaties die er vooral in het begin waren, kwamen voort uit mijn onwetendheid met betrekking tot autisme. Ik zeg niet dat ik een kenner ben geworden, maar ik merk wel dat ik beter met een autist om kan gaan.

Kenmerkend voor een autist –  resumerend:

  1. Problemen in de sociale interactie.
  2. Problemen in de communicatie.
  3. Ander afwijkend gedrag.

Besef echter dat iemand meer is dan alleen een autist! Kijk naar de totale mens.

verwante artikelen

4 Responses

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *