Opvoeden, kunst of kunde 1

Opvoeden, kunst of kunde. Tips voor zelfreflectie

Opvoeden, kunst of kunde?

Destijds als docent aan de faculteit pedagogiek in Tilburg begon ik met deze vraag: “Opvoeden, kunst of kunde?”
Prachtige reacties kwamen er, totdat ik de begrippen op het bord schreef: aanpassen, inpassen en africhten!

 

Men werd boos of men fronste de wenkbrauwen. Ja, wat is opvoeden? Toch veelal inpassen en aanpassen aan het systeem van de ouders? Of in uiterste gevallen het kind africhten zodat het kind precies doet wat er van hem of haar  verwacht wordt.

Een kind is zoveel meer…

Toon Hermans verwoordde het zo treffend:
“Een kind, een kind, is zoveel meer,
dan een aanstaande dame
of een aanstaande heer.
Wie niet in een kind het wonder ziet,
begrijpt dit hele versje niet!”

Kinderen moeten zoveel van ons

Hermans slaat hier de spijker op de kop: kunnen we het wonder nog zien in het kind? Want wat voor kinderen willen we hebben, kijkend naar de media:
*       een intelligent kind;
*       een mooi, schattig kind;
*       populair bij leeftijdsgenoten;
*       goed kunnen leren:
*       sportief kind dat kan hockey spelen of voetballen;
*       maar ook een instrument kan bespelen: muzikaal kind;
*       een kind zonder scheve tanden en platvoeten!
Dus een kind is zoveel meer…

De actualiteit van de 3 R’s binnen opvoeden, kunst of kunde

Voor veel opvoeders is het een kunst om Rust – Reinheid en Regelmaat in te bouwen in het leven van het kind. Door de ambities van vaak beide ouders, moet er beknibbeld worden op rust en regelmaat. Of ouders zijn financieel dermate onafhankelijk dat ze een Nanny in huis kunnen nemen die zorgt voor rust – reinheid en regelmaat. Het is gebleken dat kinderen daar het best bij gedijen: de drie R’s hebben wel degelijk door de jaren heen hun dienst bewezen.

Mindfulness – bewegen – gezonde voeding

Tegenwoordig komen er echter drie nieuwe begrippen bij: mindfulness, bewegen en gezonde voeding. Met mindfulness leert het kind zich te focussen en onderscheid te maken tussen alle prikkels die dagelijks aangeboden worden.
Bewegen blijkt meer dan voorheen een noodzaak te worden nu kinderen over de hele linie teveel instant-voeding krijgen. Voeding die vol zit met verborgen suikers en vetten waardoor nogal wat kinderen te zwaarlijvig zijn.

Gezonde voeding is een belangrijk item geworden. Dat kan echter alleen een voedingsbodem vinden binnen het gezin wanneer de ouders tot een bepaalde mate van bewustwording zijn gekomen.

Je bent wat je eet binnen opvoeden kunst of kunde

Opvoeding is steeds meer een kunde. Door je te verdiepen in voeding, kom je er achter dat veel verslavende middelen worden verwerkt in voeding: suikers en vetten staan hoog op de verslavingslijst!
Hoe vaak wordt een kind ‘afgekocht’ met snoep om het kind zoet te houden. In hoeverre zie je ouders snoep als beloningssysteem inzetten, om de kinderen af te richten?

Mijn beroemde appelmoes

“Ik lust geen groente…” zei een kind, dat deelnam aan onze bekende Zomerschool in Frankrijk (destijds in de Ardeche). Bleek dat beide ouders grote ambities hadden en beiden fulltime werkten. Er was weinig tijd om een gezonde maaltijd op tafel te zetten. Het desbetreffende kind werd door mij getrakteerd op dagelijks verse groenten. Had zijn levenlang alleen maar blikgroenten gegeten en vooral appelmoes.

Mijn appelmoes smaakte niet lekker, te groffe stukjes erin. Ik nodigde het kind uit om mij te helpen in de keuken. Appels werden gewassen en in vieren gedeeld en gekookt, grof gestampt en afgemaakt met honing en kaneel.

Kind – tuinman – kok

Daarna ging ik met het kind de verse sla uit de tuin halen en tomaten plukken. Natuurlijk mochten de frambozen ook niet ontbreken. Bij alles betrok ik het kind, ook toen ik kruiden ging plukken: tijm en rozemarijn. Ik zag het enthousiasme en hoe het kind meehuppelde terwijl de groentenmand gevuld werd. Trots als een pauw showde hij de groenten aan de andere kinderen: “Heb ik samen met Loek uit de tuin gehaald en die gaan we voor jullie koken!”

Wat deed ik wat de ouders nalieten?
Ik nam het kind als het ware aan de hand mee op avontuur. Het kind werd deel van de voorbereiding van het avondeten. Natuurlijk zou het allemaal sneller gaan wanneer ik het alleen zou doen. Juist door tijd te nemen voor het kind, aandacht te hebben en te focussen op de groenten voor de avondmaaltijd, werd het kind meer een met de voeding.

Waardering voeding binnen opvoeden, kunst of kunde.

Er zijn heel wat maaltijden op die manier klaargemaakt, maar ook jam maakte ik met de aanwezige kinderen tijdens de Zomerschool. Op de stoel bij het fornuis van Loek bleek de meest gewaardeerde plek te zijn. En dan kwam als ‘kers op de taart’ het eigen ontworpen etiket – gemaakt door het kind zelf – op de jampot terecht. En natuurlijk kreeg het kind ook een jampot mee naar huis, terwijl de andere potten aangebroken werden tijdens de Zomerschool.

Vaak hoorde ik dan ook ‘s morgens bij het ontbijt: “Die jam heb ik gemaakt, lekker he?”

Opvoeden, kunde?

Elk gezin heeft huisregels en opvoedingsregels.En van de opvoeders wordt gevraagd om die samen op te stellen en niet eenzijdig door een van de ouders.
Het verschil tussen huisregels en opvoedingsregels komt het duidelijkst naar buiten wanneer er sprake is van een samengesteld gezin. Tegenwoordig zijn de traditionele gezinnen terrein aan het verliezen. Samengestelde gezinnen waarbij beide partners kinderen hebben vragen om duidelijke huisregels. Je wilt uiteindelijk de harmonie en de sfeer bewaken. Tafelmanieren, de uren schermtijd en het uitvoeren van klusjes kunnen immers zorgen voor veel irritatie wanneer je dit niet goed doorgesproken hebt met elkaar.

De  kunst van opvoeden verandert bij een samengesteld gezin

Rondom opvoeding wordt het dan vaak nog ingewikkelder omdat binnen samengestelde gezinnen de stiefvader of stiefmoeder niet echt verantwoordelijk gesteld kan worden voor de opvoeding. De opvoedingsregels dienen gemaakt te worden door de biologsche ouders en het is een groot genoegen wanneer de stiefouder dit mee kan onderschrijven. Dan ontstaat er een positief pedagogisch klimaat in het gezin.

 Opvoeding, kunst of kunde?

De kunde zit vooral ook in het onderkennen van de 12 basisbehoeften waar elk kind recht op heeft. Die 12 basisbehoeften dienen wel door beide ouders onderkend te worden. Aandacht hebben en handelen in de geest van de 12 basisbehoeften zorgen voor een goede basis voor het kind.

Een basis waarbij gewerkt wordt van afhankelijkheid naar onafhankelijkheid. Het kind wil op een bepaald moment loskomen van de bemoeizucht (opvoeding) van de ouders en op eigen benen kunnen staan.

Dat kan alleen wanneer de beide ouders werkelijk grip hebben op de 12 basisbehoeften binnen de opvoeding.

Opvoeden:kennis/kunde

De twaalf basisbehoeften zijn:
Ten eerste: aanmoediging – ben je als ouder in staat om op het juiste moment jouw kind aan te moedigen om door te zetten en iets te volbrengen?
Ten tweede: acceptatie – ben je als ouder in staat om je kind werkelijk te accepteren ook met de minder aantrekkelijke kwaliteiten van het kind?
Ten derde: begrip – begrip wil zeggen dat je greep hebt op hetgeen jouw kind doet en hoe jouw kind denkt. Kun jij je verplaatsen in de gedachtenwereld van jouw kind?
Ten vierde: bevestiging – elk kind wil bevestigd worden, wil horen van de ouders dat het goed is, dat de ouders achter hem/haar staan wat hij/zij doet en denkt.

Opvoeding – vraagt om uitbreiding kennis

Ten vijfde: bewondering – bij talentenjachten schiet ik soms in de lach dat sommige ouders doorslaan in bewondering, terwijl een kritische reactie meer op zijn plaats geweest was. Niet elk kind is een artiest of een prinsesje! Bewondering die vanuit je hart komt, slaat werkelijk aan bij jouw kind.
Ten zesde: erkenning – erken jij de mogelijkheden en onmogelijkheden van je kind of ga je daar juist aan voorbij? Durf je te onderkennen dat je kind begrensd is in zijn intellect en echt geen hoogvlieger zal worden, maar het zal moeten hebben van zijn/haar handen?

Ten zevende: geruststelling – elk kind wil op zijn tijd gerust gesteld worden. “Er zit een spook onder mijn bed!” Doe het nu niet af als flauwekul, ga samen met je kind kijken en maak er a.h.w. een toneelstukje van waarbij het spook ofwel vertrekt of aangeeft dat het niks kwaads in zich heeft. Je kind zal gerustgesteld zijn wanneer je de angst, onzekerheid van het kind serieus neemt.

Opvoeding daagt je steeds uit

Ten achtste: goedkeuring – goedkeuring die van binnenuit komt, is authentiek en elk kind zal dit voelen. Maar schijn-goedkeuring terwijl je hoofd nee-schudt, is pijnlijk voor het kind. Goedkeuring houdt vooral in dat je achter de actie van je kind staat.
Ten negende: respect – respect moet je verdienen wordt vaak gezegd. Jij als ouder moet het respect ook verdienen door liefdevol en begripvol op te treden naar je kind. Je kind belachelijk maken – en zeker in gezelschap – is allesbehalve respect hebben. Je kind mag zijn wie hij/zij ten diepste is en vraagt alleen goedkeuring en bevestiging van jou als ouder!

Ten tiende: vertrouwen – kun jij jouw kind vertrouwen geven door zelf vertrouwen uit te stralen? Dan zul je merken dat je kind groeit en bloeit in hetgeen hij/zij graag wil bereiken in het leven. Dan wordt de kinderdroom misschien de realiteit voor de toekomst.

Opvoeden houdt nooit op!

Ten elfde: waardering – ook hierbij zie ik vaak schijnwaardering omdat nogal wat kinderen waar moeten maken waar ouders nog  frustratie op hebben zitten. Opvoeding vanuit frustratie is in veel opzichten direct te zien: bij Sinterklaas, verjaardag, Kerstmis. Het kind krijgt te grote cadeaus (buiten elke proportie) omdat de ouder als kind nooit iets gehad heeft. We noemen dat ook wel compensatiegedrag van de ouder.

Ten twaalfde: zorg – zorg betekent hier niet alleen de basiszorg, zoals eten en drinken en een dak boven het hoofd. Het vraagt van de ouders ook dat zij hun kind zien met al zijn/haar (on)mogelijkheden en zich daarop afstemmen. Wat heeft mijn kind echt nodig? Waarin dien ik mijn kind meer te ondersteunen? Welke behoefte mag ik meer aandacht geven?

Opvoeden is ook een kunst!

De kunst van de opvoeding bestaat hierin dat jij loskomt van je eigen beperkingen en frustraties die je als ouder opgelopen hebt in je eigen jeugd.
Je maakt je los van je verleden en je beseft dat ongeluk en tegenslag bij het leven horen. Je kunt je kind niet steeds uit de wind houden. Dan zal jouw kind nooit onafhankelijk worden en steeds terugvallen op jou als zogenaamd veilige haven.

Het is echter wel opvallend dat er steeds meer opgebrande kinderen en ongelukkige kinderen zijn. Deels komt dat door de snelheid van de samenleving. Een samenleving waarin scoren, ambitie, status, diploma-hebben teveel op de voorgrond staan. We gaan met z’n allen naar een hart-samenleving waarbij meer vanuit hoofd en hart geleefd wordt.

Kinderen hebben het nu aanmerkelijk moeilijker

Vroeger zag je nogal eens dat het doel van het kind al jong duidelijk was: opvolger in de zaak, hetzelfde werk doen als vader of moeder, dichtbij het ouderlijk huis bljven wonen. Nu zie je jongeren eerder uitvliegen. Grote wereldreizen maken voordat men zich gaat settelen.

Het arbeidsethos is aan verandering onderhevig. Men werkt niet altijd om een carriere te maken maar men doet meer het werk dat men leuk vindt, dat beter bij je past.

Opvoeding, kunst of kunde – laat je kind beslissen

Wanneer je nu mocht twijfelen waar jij als ouder staat, dan heb ik een leuke test voor je.
Vraag je kind om het gezin te tekenen waarbij iedereen aanwezig is en ook iets aan het doen is. Daarbij is het wel belangrijk dat het kind ook zichzelf tekent, de ouders, broers en zussen, en iedereen is iets aan het doen. Graag ook kleuren gebruiken. (al geschikt vanaf 5 jaar dan kan het kind het gezin al tekenen)

De tekening liegt nooit!

Dan ga je met je kind apart zitten.
Exclusieve aandacht , het kind vertelt wat hij/zij zoal getekend heeft en jij let op de volgende aspecten van de tekening:
1. Wie staat centraal in de tekening? (de persoon met de meeste invloed of aandachtvrager)
2. Wie is buiten properties getekend? (vaak de persoon die manipulerend om aandacht vraagt)
3. Staan ouders op een lijn en de kinderen op een lijn? (wanneer een van de kinderen op de lijn staat van de ouders, zegt dat veel over de positie van het kind in het gezin. Je hebt een ouderlijn en een kindlijn en die horen gescheiden te zijn)

Je bent er nog niet….

4. Worden dingen herhaald in de tekening? (die vragen om extra aandacht)
5. Hoe lopen de communicatielijnen? (kijk naar de gezichten, staan die een kant op of alle kanten, wanneer je de lijn vanuit de ogen van het kind doortrekt, wie ziet hij/zij dan?) Dit geeft een mooie indicatie of er een samengevoel is in het gezin.

Hoe breng jij het ervan af?

Werk aan de winkel en ontdek op deze manier dat “Opvoeding, kunst of kunde” aanwezig is in jouw gezin. Boeiend natuurlijk wanneer je de kunst van opvoeden onder de knie hebt doordat je de kunde vergroot hebt door zelfstudie.

Opvoeden, kunst en kunde is een levenslang proces. Het houdt nooit op omdat de samenleving groeit en daarmee groeit ook jouw inzicht en ervaring. Mijn schoonmoeder zei eens: “Opvoeden zou je twee keer moeten doen!” Daarin zit een grote kern van waarheid.

Voor alles in ons leven dienen we een diploma te behalen, behalve voor het opvoeden van onze kinderen. En juist zij vormen de toekomst met de bagage die ze als basis van jou hebben meegekregen. Geef jezelf daarom eens een schouderklopje wanneer jouw kinderen zonder al teveel kleerscheuren het huis hebben verlaten, want dan heb je het begrepen en ben je geslaagd. Dan is jouw opvoeding een kunst en kunde achteraf gezien!

verwante artikelen

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *