Zwarte Piet is dood 12

Zwarte Piet is dood – Leve BVZ-Piet

Zwarte Piet is dood – Leve BVZ-Piet!

Het wordt echt tijd dat we de discriminerende Zwarte Piet voor altijd verbannen naar het land van de sprookjes. Zwarte Piet heeft zijn tijd gehad. Niet veel mensen durven dat te zeggen en degenen die er wel over durven spreken, weten wat discriminatie is: Zwarte Piet is dood – Leve BVZ-Piet!

Traditie uit 1850

In 1850 verzon de onderwijzer Jan Schenkman het Sinterklaas verhaal met zijn zwarte knechten: zwarte Pieten genaamd. Hij deed dat wel in een traditie waarbij het belangrijk was om een keer per jaar stil te staan bij ‘belonen en vermanen’ van het jonge kind. Sinterklaas had dan ook een grote pedagogische waarde.

In andere culturen wordt daar nog steeds heel veel aandacht aan besteed. Zwarte Piet is daar monsterlijk wat buitenkant betreft, angstaanjagend voor het kind. En ook dat heeft een pedagogische functie.

Je zou jezelf de vraag kunnen stellen: waarom wordt een klein kind angstig gemaakt? Heeft dat een pedagogische betekenis? In enkele Afrikaanse landen wordt dan ook het gezegde gebruikt: “Moed is de leeuw in de ogen kijken en niet weglopen!”

Natuurlijk wordt dit niet letterlijk maar symbolisch bedoeld. Het is een traditie om het kind te leren ‘angst te overwinnen’. Was dat echter ook de bedoeling bij onze Zwarte Piet?

De opvoeding rond 1850 – het ontstaan van Zwarte Piet

Nederland had nauwelijks alle kolonien opgegeven. We waren nog heer en meester in Suriname, Papoea-New Guinea, Indonesie. Onze bestuurders in die landen zagen de gekleurde medemens. Als teken van grote welvaart, werden weleens zwarte kinderen mee naar Nederland genomen. De meesten kwamen in de huishouding terecht bij de rijke kooplui. Het was een exotisch gebeuren wanneer je dan bediend werd door een zwart persoon. (een ‘zwartje’ in de volksmond)

Vanuit dit perspectief wilde Jan Schenkman als onderwijzer het pedagogische Sinterklaasfeest nieuw leven inblazen. Hij had geen slechte bedoelingen. Hij was beperkt in zijn denken en de tijdsgeest vond slaven nog heel gewoon. Op die manier kwam Zwarte Piet binnen. Een jolig, dom figuur die soms acrobatische kunsten kon uithalen.

Dit alles refereert aan die beperkte geesten van die tijd. Men dacht werkelijk dat zwarte mensen minder verstand hadden, dat ze dichter bij dieren stonden en dat blanken het voorrecht en de plicht hadden om hen op te voeden. De arrogantie van de onderdrukker!

Discriminatie beginnend bij Zwarte Piet

Ja, Zwarte Piet appeleert aan discriminatie. En ik wil aan de hand van een persoonlijk voorbeeld duidelijk maken hoe discriminatie werkt.

Toen ik net uit de kast kwam – ik was 21 jaar – was het woord ‘flikker’ een normaal woord in het taalgebruik.  Je hoorde het in verschillende betekenissen:
Ten eerste: flikker op, wat zoiets wil zeggen als ‘laat me met rust’;
Ten tweede: wat een flikkerzooi is het hier, duidend op de grote bende die iemand achtergelaten had;
Ten derde: jij bent een echte flikker, duidend op de homo met voorspelbare bewegingen. Alsof alle homo’s heupwiegend door het leven gaan.

Roze flikkers als actie-voerders

Steeds wanneer ik het woord ‘flikker’ hoorde, bloosde ik, los van de context waarin het gezegd werd. Ik hoorde alleen het woord ‘flikker’ en het deed pijn! Heel veel pijn, want ik wilde zo graag ‘gewoon-zijn’, erbij horen.

Als onderwijzer maakte ik eens een enorme fout toen ik op een ouderavond tegen een van de ouders zei: “Het is zo jammer dat Uw zoon soms meegaat in het debiele gedrag van anderen, hij laat zich makkelijk overhalen!”

De desbetreffende ouder pinkte een traan weg en zei: “Meneer Knippels U kunt het woord debiel niet zomaar gebruiken, ik heb een geestelijk beperkte dochter die in de volksmond een debiel wordt genoemd. Elke keer wanneer ik dat woord debiel hoor, word ik met de neus op de feiten gedrukt dat mijn dochter nooit zelfstandig zal kunnen wonen en voel ik een enorme pijn en onmacht!”

Meer begrip voor de slavernij

Nu zul je wellicht begrijpen waarom onze zwarte medemensen soms agressief uit de hoek komen wanneer er geen begrip is voor hun verleden als slaaf. De onderdrukking van eeuwen terug heeft ervoor gezorgd dat veel zwarte mensen uitgewaaierd zijn over de hele wereld en dan voornamelijk naar Suriname, Amerika. Wij brachten onze slaven daar heen en verkochten ze voor veel geld: onze voorvaderen, de rijke kooplui uit Amsterdam, stonden aan de basis van de grootste slavenhandel ooit.

Wij zijn aan ons geweten verplicht om afstand te doen van dit pijnlijk fenomeen in de vorm van Zwarte Piet. Een fenomeen dat sinds 1850 bestaat en dat toe is aan herwaardering en een andere vorm. Zwarte Piet is dood, morsdood!

Zwarte Piet gaat stuiptrekkend ten onder

Het wordt dan ook echt tijd dat het Sinterklaassprookje nieuw leven wordt ingebazen.
Als oud-leerkracht wil ik wel in de sporen van Jan Schenkman een nieuw sprookje schrijven. De basis blijft hetzelfde: het gaat om een periode van bezinning over ‘’belonen en vermanen’.

Veel van onze kinderen groeien op als prinsesjes en prinsjes. Daarmee bedoel ik dat veel kinderen enorm verwend worden. Ze krijgen wat ze willen, aan geld geen gebrek. En het zijn wederom de behoeftige ouders, die werkloos zijn of arbeidsongeschikt, die nog moeten knibbelen op de Sinterklaas-cadeautjes. Bij alle andere ouders staan steeds duurdere cadeaus in de kamer. Men wil eigenlijk de buitenwereld laten zien dat men van het kind houdt door het dure cadeaus te geven.

Afkoop-liefde via Sinterklaas en Zwarte Piet

Je hebt weinig tijd door het jaar heen omdat je carriere op de eerste plaats staat. Je hebt het te druk en je ziet je kinderen weinig. Vertrekt al vroeg om de file voor te zijn en je komt thuis wanneer de kleinsten al op bed liggen.

Dan knaagt er iets. Je wilt dat schuldgevoel compenseren en pakt dus enorm uit met Sinterklaas. Niks is je te gek als jouw prinsje of prinsesje maar gelukkig is.

Er is niets over van de pedagogische bedoeling van Sinerklaas. Het is verworden tot een commercieel feestje waar jij ijverig aan mee doet.

Zwarte Piet als uitvoerder en malloot

In het oorspronkelijke verhaal komt Sint als kindervriend op bezoek, vergezeld door enkele Zwarte Pieten die de vermaningen van de Sint kracht bij zetten met hun roe en de zak.

Wat was je bang als kind om een pak slag te krijgen met de roe! Of erger nog dat je in de zak meegenomen werd naar Spanje? Nachtmerries had je wanneer je geweten knaagde. Je wist namelijk als kind maar al te goed of je ‘zoet of stout’ was geweest en Sint Nicolaas wist alles, opgeschreven in het Grote Boek.

Die vermaningen en beloningen waren echter ook momenten waarbij je moraal gevoed werd: “Wat was goed, slecht?”
Maar Sint Nicolaas komt als sprookjesfiguur op een bepaalde tijd in je leven: jouw mythische tijd.

Mythische tijd van Zwarte Piet en Sinterklaas

Elk kind maakt vanaf de geboorte fasen door in zijn/haar ontwikkeling. Symbolisch is het mooi om te beseffen dat je door een tunnel naar het licht komt bij de geboorte en dat je opnieuw door een tunnel naar het licht gaat bij je sterven.
In die tussenfase – het leven – is het de bedoeling dat je ervaringen opdoet, werkt met je talenten en vorm geeft aan je diepste verlangen.

Tijdens de peuter en kleuterjaren worden sprookjes verteld. De diepere betekenis van sprookjes refereren altijd aan waarheden van het leven. Je wordt meegenomen in die sprookjes en je gelooft alles wat er verteld wordt.
Je ziet de kabouters in het bos en je hoort de elfjes zingen ‘s avonds laat. Maar ook het monster onder je bed is jouw realiteit. Dat monster heeft een funktie. En wanneer de ouder zegt: “Ga lekker slapen, monsters bestaan niet, je hoeft niet bang te zijn” gaat hij/zij voorbij aan de angst van het kind.

Samen met je kind op onderzoek

Mooier is om met het kind te gaan kijken, liggend op je buik zie je geen monsters. Je kind beweert dat het er echt is. Praat dan eens met dat monster en vraag wat die komt doen en wanneer het te eng wordt, geef je als opvoeder er een draai aan waardoor het monster als beschermer optreedt en het kind blij is met zijn monstertje.

En dit geloof – mythische fase – duurt tot ongeveer 8/9 jaar. Dan worden op school de breuken aangeboden. Het denken, de ratio, komt meer op de voorgrond te staan. Een nieuwe fase voor het kind breekt aan: hij gelooft niet alles meer maar wil een verklaring hebben van jou. Waarom zit het zo in elkaar? Wat is de bedoeling van dat?

Einde van de mythische fase

Dat is ook het einde van de Sinterklaas-periode. Het kind ‘gelooft niet meer in Sinterklaas’. Sinterklaas is ontmaskerd als kindervriend. Het zijn de ouders die gewoon de cadeautjes kopen.

De periode die nu volgt, is voor veel kinderen niet echt leuk meer: surprises maken, gedichtjes schrijven terwijl ouderen elkaar op de hak nemen met cynische opmerkingen die volledig aan jou voorbij gaan. Ik weet zelf dat na mijn 10e jaar Sinterklaas niks meer voorstelde. De mythe – het sprookje – was voorbij. Ik was op weg naar de puberteit, waarbij de hormonen meer op de voorgrond stonden dan alle lieve sprookjes.

BVZ-Pieten i.p.v. Zwarte Pieten

Het wordt tijd dat Sint zich laat vergezellen van andere Pieten. Deze Pieten worden zijn helpers en hebben wel degelijk een pedagogische waarde.

De BVZ-Pieten staan namelijk voor 3 fasen in elk kind:
Ten eerste: het kind met TEVEEL ENERGIE;
Ten tweede: het kind dat in balans is wat energie betreft;
Ten derde: het kind dat een tekort heeft aan energie.

Een korte toelichting: BVZ-Pieten

Wat is een B-Piet?
De B staat voor een aantal emoties, die elk kind herkent en in zich heeft: boos, baas, bruut, manipuleren, je zin krijgen. Het zijn allemaal aspecten in onszelf die als basis TEVEEL ENERGIE ten toon spreiden.
Veel van de emoties beginnen dan ook met: Ik moet… (ik moet de baas zijn, ik moet boos zijn, ik moet manipuleren…)

Wat is een V-Piet?

De V staat voor verstandig, vrolijk, humorvol, wijs, luisterend naar het gevoel. Het zijn de emoties die in balans zijn en die je blij maken.

Wat is een Z-Piet?

De Z staat voor zeuren, zielig, zeiken. Opvallend van al deze emoties is het zinnetje dat begint met: “Ik……niet!” (Ik kan niet, ik durf niet, ik wil niet, ik mag niet…) Alle emoties duiden op een TEKORT aan energie.

De kleuren van de BVZ-Pieten

Het wordt een prachtig straatbeeld. Zie je het al voor je hoe de Pieten gekleed zijn:
B-Pieten zijn helemaal in het ROOD gekleed, eventueel ook een rode pruik op maar geen strepen op het gezicht want die schoorsteen is echt achterhaald. Veel mensen hebben centrale verwarming en niet eens een schoorsteen.

V-Pieten daarenetegen zijn helemaal in het BLAUW gekleed, ook eventueel een blauwe pruik op. Blauw geeft de sfeer aan van ruimte, alles is nog mogelijk.

Z-Pieten zijn helemaal in het GROEN gekleed met eventueel ook groene haren. Het zijn sprookjesfiguren, dus je kunt hen makkelijk groene haren geven. En voor het kind in deze mythische fase is het geen enkel probleem dat de BVZ-Pieten respectievelijk rood, blauw, groen haar hebben.

Aan de hand van deze karakters kun je dus rollen bedenken bij deze Pieten. Het volgende tafereel zie ik voor me wanneer Sint met de BVZ-Pieten binnen stapt bij jou.

BVZ-Pieten en Sint op huisbezoek

V-Piet loopt voorop, grote glimlach op zijn gezicht en draagt het Grote Boek van Sinterklaas. Dan komt B-Piet die meteen drukte maakt en de boel op stelten wil zetten, tot groot vermaak en misschien angst van de kinderen. Hij is in alles druk, beweeglijk, lijkt bijna op een AdHd-Piet.

Na deze twee Pieten volgt Sint Nicolaas, waardig stappend als een oude, wijze bisschop en gevolgd door Z-Piet.

Dit is de Zeur-Piet die eigenlijk niet mee wil op huisbezoek want niemand vindt hem leuk. Hij gaat dan ook meteen heel afgeschermd in een hoekje zitten, zegt niks maar zucht wel regelmatig. “Oh, ah…nee toch” hoor je uit zijn mond.

V-Piet als idool

En raad eens wat er gebeurt? Kinderen worden meegetrokken in dit sprookjesverhaal: lachen om de V-Piet die werkelijk humor heeft en die alle foute of verkeerde dingen die jij gedaan hebt en die Sint voorleest, relativeert.

De B-Piet daarentegen wil het nog meer aanwakkeren met opmerkingen dat het kind echt veel bozer mag zijn, veel meer de baas mag spelen. Kijk dan eens naar die kinderogen. Verbazing, opluchting maar ook een afweging. Welke Piet heeft nu toch gelijk?

En ik weet zeker dat er ook veel aandacht gaat naar de Z-Piet, die zo weggedoken zit in een hoekje. Er zullen kinderen zijn die zich erin herkennen. Deze Piet mag uitgenodigd worden door Sint om ook mee te doen.

En zo ontstaat er een waardig pedagogisch verantwoord Sinterklaasfeest. Een feest met diepgang, plezier, ontnuchtering en verbazing. Een feest dat een staartje krijgt omdat het kind inzicht heeft gekregen in het eigen gedrag. “Ben ik een B-kind, een V-kind of een Z-kind?”

Zwarte Piet is definitief dood, leve BVZ-Piet!

 

In het volgende artikel wil ik de hele B.V.Z.theorie, gebaseerd op het O.V.K.-model nader toelichten zodat je het kunt plaatsen in een bredere context dan alleen het Sinterklaas-feest.

Titel artikel: “Transactionele Analyse: O.V.K.-model simpel vertaald naar het B.V.Z.-model. Alternatief voor Zwarte Piet in de 21e eeuw”.

verwante artikelen

4 Responses

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *